ديلم- بوشهر- ديار من

بوشهر
بوشهر از استان هاي جنوبي ايران است که در حاشيه خليج فارس قرار دارد. اين استان با مساحتي حدود  27653کيلومتر مربع; از شمال به استان خوزستان و کهکيلويه و بويراحمد، از جنوب به خليج فارس و استان هرمزگان، از شرق به استان فارس و از غرب به خليج فارس محدود است. استان بوشهر با خليج فارس بيش از ششصد کيلومتر مرز دريايي دارد و از اهميت راهبردي و اقتصادي قابل توجهي برخوردار است. استان بوشهر داراي 9 شهرستان به نام هاي: بوشهر (مرکز استان)، تنگستان، دشتستان، دشتي، دير، کنگان، گناوه و جم مي باشد.
منطقه بوشهر به لحاظ موقعيت سوق الجيشي و وجود شرکت هاي بزرگ نفتي و اجراي طرح هاي صنعتي بزرگ مانند نيروگاه اتمي، کشتي سازي، نيروي انساني فعال استان هاي مجاور و مناطق ديگر را به خود جذب کرده است. مردم اين استان به زبان فارسي و با گويش محلي تکلم مي کنند. لهجه ها در روستا ها بيشتر از شهرها تنوع دارد. برخي از اهالي "جزيره شيف" و بنادر کنگان و عسلويه نيز به زبان عربي صحبت مي کنند. لهجه هاي فارسي به گويش بردستاني، دشتي، تنگستاني و کازروني در استان بوشهر رواج دارد
اين منطقه به دليل نزديکي به خط استوا و کمي ارتفاع به طور کلي داراي آب و هواي گرم است که در داخل استان گرم و خشک و در سواحل گرم و مرطوب مي باشد. حداکثر مطلق دماي استان بالاتر از 50 درجه سانتيگراد و حداقل مطلق درجه حرارت به کمي کمتر از 0 درجه سانتيگراد مي رسد. ميانگين دماي سالانه بوشهر حدود 25 درجه سانتيگراد است.
ميانگين بارش سالانه استان بوشهر 220 ميليمتر است که بيشتر در فصول پاييز و زمستان روي مي دهد. به طور کلي استان بوشهر 6 ماه از سال گرم، دو ماه تقريبا معتدل تا سرد و حدود چهار ماه از سال معتدل تا گرم مي باشد. نم موجود در ساحل دما را تا حدودي متعادل مي کند اما درصد رطوبت در برخي از ماه ها چنان بالا مي رود که به حد اشباع مي رسد. در اين حالت هوا از فعل انفعال مي افتد و هواي دم کرده و کم تحرکي به وجود مي آيد که اصطلاحا به آن شرجي مي گويند.
اين شهرستان داراي حدود 1771 کيلومتر مربع وسعت، و از دو بخش مرکزي وخارک تشکيل شده است. ديرينگي بافت  تاريخي  بوشهر، به  دوره   حکومت  نادرشاه  افشار برمي  گردد.  در آن  هنگام  با تاسيس  پايگاه  دريايي  نادرشاه  در خور شرقي  بوشهر موسوم  به  خور نادري ، بندر بوشهر از يک روستاي  کوچک  ماهيگيري  به  يک  بندر مهم  تبديل  گرديد. "مادام  ديولافوا" در سفر اول  خود به  بوشهر به  کشتي هايي  اشاره  مي کند که  به  احتمال  قوي  بازمانده  کشتي هاي  نادرشاه بوده اند. از آن  تاريخ  رونق  و آباداني  آن  ادامه  يافت  و در دوره  زنديه  به  دليل  نزديکي  به  پايتخت  ايران  (شيراز)، اهميت  اين  بندر دوچندان  شد.
 
شهر خورموج   شهرستان دشتي
يکي از شهرستان هاي استان بوشهر، شهرستان دشتي به مرکزيت خورموج است که بخش کاکي در جنوب شرقي آن قرار دارد. کاکي مرکز بلوک دشتي است که در زمان قديم به آن ماندستان مي گفتند. ماندستان از نام رودخانه مند يا ماند گرفته شده است.
اين رودخانه در مناطقي که به خليج فارس مي ريزد به علت هموار و کم شيب بودن زمين، سرعت چنداني ندارد، لذا به نظر مي رسد آب رودخانه از حرکت باز ايستاد (مانده) است. به همين جهت به اين رودخانه مند يا ماند نام داده اند و کناره هاي آن را که نزديک خليج فارس است ماندستان گفته اند. وجه تسميه ديگر ماندستان آن است که اين رودخانه و زمين هاي اطراف آن از نظر کشاورزي فايده چنداني ندارد و گويا رودخانه در آن حدود مانده است.
شهر دير
شهرستان دير در پنجاه کيلومتري شمال غرب بندر طاهري از شهرستان کنگان واقع شده است. در اين شهرستان قلعه قديمي نيمه ويراني به نام قلعه جلال خان حاکم وجود دارد که قدمت آن بيش از دويست سال نيست. در چند فرسخي شمال غرب دير نزديک محلي معروف به بردخون بقعه ساده اي به نام امامزاده شاه محمد وجود دارد که از نظر قدمت و ارزش هنر معماري چندان اهميتي ندارد.
بندر ديلم (مهروبان)
بندر قديمي مهروبان در بيست وچهار کيلومتري شمال بندر ديلم قرار داشت. آثار خرابه هاي اين بندر هم اکنون در محلي به نام تل امام زاده مشهود است بندر ديلم يا ديله تا پيش از خرابي بندر مهروبان که در انتهاي راه باستاني معروف اصفهان- مهروبان قرار داشت، از بنادر بازرگاني مهم ايران بود. دليل نامگذاري ديلم به درستي مشخص نيست، اين نام شايد از اسم ديلمون که نام قديمي جزيره بحرين است گرفته شده باشد. ديلم در زمان شورش قرامطه و آل بوسعيد نيز از مراکز نشر افکار قرامطه بود و گويا محل تولد حمدان قرامط نيز بوده است.
شهر کنگان
شهرستان کنگان در منتهي اليه جنوب شرق استان در نوار ساحلي خليج فارس قرار دارد و از نقاط ديدني استان بوشهر محسوب مي شود. بندر طاهري از توابع اين شهرستان در قرن چهارم هجري از اهميت بازرگاني زيادي برخوردار بود. خرابه هاي بندر سيراف در غرب اين ناحيه در زمان استخري و مقدسي بزرگ ترين بندر ايران در خليج فارس بود و تمام کالاهايي که از طريق دريا به ايران وارد مي شد در آن بندر توزيع مي شد و بعد از شيراز بزرگ ترين شهر اردشير خوره بود.
مجموعه قراين تاريخي موجود نشانگر آن است که شهرستان کنگان نسبت به ساير شهرستان هاي استان از اهميت سوق الجيشي و بازرگاني و تاريخي جالب توجهي برخوردار است. علاوه برآثار به جا مانده از پيشينه تاريخي اين شهرستان که عموما تخريب شده اند، چشمه آب گرم ميانلو در شمال کنگان از ديدني هاي منطقه است.
شهر گناوه
بندر گناوه در ساحل خليج فارس بين بند بوشهر و ديلم واقع شده است. شهر گناوه کنوني در جنوب گناوه قديم بنا شده است. از گناوه قديم نقاطي باقي مانده است که امروزه به نام هاي تيرسول (شن فشرده)، تل گنبد، تل گوري، تل مناره و بالاخره تل امامزاده خوانده مي شود. در ويرانه هاي اطراف گناوه، گوپال (گل پخته استوانه اي شکل به صورت سفال زرد يا سرخ رنگ که آن را به عنوان گلوله يا منجنيق بر سر دشمن مي ريختند) فراوان به چشم مي خورد.
در حال حاضر از گناوه قديم جز آثار سنگ ها و پي هاي مدفون در زير خاک و بعضي بازمانده  تاق نماهاي سنگي ضربي آثاري مشهود نيست. گاه و بي گاه در درون گودال ها و حفره ها و در زير پي هاي عمارت ويرانه، سکه ها و دست افزارها و مصنوعات سنگي و سفالي يافت مي شود. نام اين بندر در کتاب هاي قديمي به صورت گنابا، گنفه، گناوه، جنايه و جنابا هم آمده است. امامزاده سليمان يکي از مراکز زيارتي اين شهر است.