نگذاريم موريانه‌هاي بي‌تفاوتي و فراموشي نرگس‌زار بهبهان را از يادمان ببرد
از: ماهرخ غلامحسين‌پور، پرويز خليجي
نگذاريم موريانه‌هاي بي‌تفاوتي و فراموشي هر تكه نوستالژي شرقيمان را به سوغات به خانه‌هاشان ببرند و حراج كنند، از خودمان بپرسيم چرا نرگس زارهاي خاطره‌انگيز و شگفت آفرين دشت‌هاي پهنه خوزستان از يادمان رفته است و جاي آن را تيغه سفاك و بيرحم تراكتورها گرفته است؟
چرا ترانه‌هاي قديمي فراموشمان شده است و درختان "مخيلوي" كنار جاده سيمان بهبهان كه به ۱۵هكتار نرگس زاري كه زماني ۷۰۰هكتار بود منتهي مي شود ديگر شماره شبگردي‌هاي عاشقاني را كه شبها آوازهاي نامفهوم مي‌خواندند و حوالي نرگس زارها خاطره‌اي تازه مي‌كردند از دستشان در رفته است؟ ديگر توي كوچه پس كوچه‌هاي بهبهان بوي نرگس نمي‌آيد و ستاره‌هاي بيرمقي كه سقوط مي‌كنند توي گودال منظومه شمسي و كاري هم به روياههاي آدمها ندارند و درختهايي كه خواب رهايي رفته‌اند از خوابهاي شرقي ما پر كشيده‌اند.
واي كه اين خوزستان عجب مواهب رنگارنگي داشت و هنوز هم دارد شايد براي همين است كه كشش اين خاك حتي آنسوي آبها و مرزها و اقيانوسها در كشاكش غربت و تنهايي هم رهايت نمي‌كند و دلت مي‌خواهد بوي خاكش را نيوشاي جانت كني خاكي مهربان كه شعور خسته گياه در گوشه گوشه‌ي داغدارش به عشق كهنه پرنده مي‌رويد، عشقي كه به اندازه عشق آدم به حوا تاريخچه دارد.
خوزستان بخشي از كهن سالترين سرزمين تمدن بشري است، آفتاب عالم تاب، كارون تابنده، آب دارد و زمين، رويا دارد و خاكي رويايي با جلگه‌ها و تالابها و نيزارها، ارجان دارد و جوبجي، ملاشيه دارد و زوييه، نفتي دارد كه با نفت سبك درياي شمال هم قيمت است و بشكه‌اي صد دلار مي‌فروشندش،خوزستان شقايق دارد و ياس ، نرگس دارد و دلهاي عاشق...
ديماه كه مي‌شود ساقه ظريف نرگس‌ها به اصطلاح توك مي‌زنند و بهمن ماه كه مي‌شود بوي نرگس زار بهبهان مستت مي‌كند واي اگر عاشق باشي دل آشفته‌ات با بوي نرگس زار آرام مي‌شود. نام نرگس در طول تاريخ با نام بهبهان عجين بوده است قدمت منطقه ارجان ديروز يا همان بهبهان امروز به هزاره دوم پيش از ميلاد برمي گردد گور مكشوفه كيتين هوتران فرزند پادشاه ايلامي كه در دوره هزاره دوم قبل از ميلاد مي‌زيسته است و كشف جام ارجان و حلقه قدرت باشكوه اين پادشاه، تاريخ اين شهر را با تاريخ ارجان همراه كرده است.
بهبهان در ۳۰درجه و ۲۶دقيقه عرض شمالي و ۵۰درجه و ۱۶دقيقه طول شرقي در منتهي اليه جنوب شرقي خوزستان واقع شده و بطور ميانگين ۳۲۰متر از سطح دريا ارتفاع دارد اين شهر در دامنه جنوبي رشته كوههاي زاگرس و بر روي جلگه وسيع خوزستان بنا شده و نماد واقعي آن تصوير زيباي گل نرگس است.
نرگس بهبهان در سال ۱۹۹۲ميلادي در جشنواره گل هلند مقام نخست دنيا را كسب كرد و اين موضوع افتخار بزرگي بود كه چندان ديده نشد، اين در حالي است كه كشور هلند توانسته است تنها با تكيه بر توسعه صنعت توليد و صادرات گل منابع ارزي قابل توجهي داشته باشد و هر ساله ميليونها گردشگر به خود جلب كرده و درآمد ارزي قابل توجهي داشته باشداما نرگس زار بي‌نظير بهبهان هيچگونه امكانات مناسبي براي ايجاد جذابيت گردشگران ندارد اين نرگس زار فاقد هر گونه امكانات رفاهي براي استقرار حتي ايرانگردان و گردشگران داخلي است در حالي كه اگر اين موهبت به غايت زيبا در هر گوشه‌ي جهان خاكي وجود داشت به راحتي با احداث فرودگاه، جاده‌هاي ارتباطي استاندارد، راه‌اندازي هتلها و مراكز مناسب اقامتي ، اقامتگاه و وسايل مناسب آمد و شد و راه‌اندازي موزه ملي خاص منطقه، از آن براي توسعه صنعت گردشگري و رونق بخشيدن به اقتصاد منطقه نهايت بهره را مي‌بردند.
نخستين سوالي كه در ذهن هر ببينده‌اي متبادر مي‌شود اين است كه چرا بايد تنها در مدت ۴۵سال اين نرگس زار بي‌نظير از مساحت ۷۰۰هكتاريش به ۱۵ هكتار كاهش يابد و نرگس زار به تدريج به گندمزار تبديل شود؟
چرا بايد هموطنان كاشاني با درايت در دو ماه ارديبهشت و خرداد براي مراسم گلاب‌گيري قادر باشند هر ساله سه ميليون گردشگر و بازديدكننده داخلي و خارجي به خود جذب كنند اما منطقه خوزستان با آن همه موهبت‌طبيعي از يك مديريت واحد و منسجم محروم باشد ؟ اعتبار كافي نداشته باشد و با وجود آنكه بخش مهمي از منابع ارزي و درآمد كشور از پهنه اين استان بدست مي‌آيد قادر نباشد از امكانات بالقوه موجودش براي توسعه و رونق بخشي خود بهره‌اي ببرد؟
زادگاه طبيعي نرگس در ايران در دشتها و كوهپايه‌هاي زاگرس در استانهاي كردستان ، لرستان ، خوزستان و استان گهگيلويه و بوير احمد و استان فارس است نرگس در شهرهاي سنندج و بانه در كردستان، اطراف خرم آباد در لرستان ، دهدشت و گچساران در گهگيلويه و بوير احمد، كازرون و شيراز در استان فارس مي‌رويد كه بيشتربصورت لكه‌هاي پراكنده در اين منطقه رويش داشته و بر اثر عوامل مختلفي از جمله چراي بي‌رويه دام ، ريشه كني و جابجايي آن در بسياري از شهرهاي نامبرده بصورت قطعات بسيار محدود بجا مانده است.
اما زادگاه واقعي ، تاريخي و طبيعي نرگس در خوزستان شهرستان بهبهان است و اين گلزارها همواره براي مردم جنبه تقدس بخشي غريبي داشته است.
بر اساس سفرنامه "ليارد" مورخ و سياح انگليسي وقتي كه وي در اواخر سلطنت محمد شاه قاجار از منطقه بهبهان ديدن كرده نقل مي‌كند كه "سر تا سر دشت شمالي اين شهرستان پوشيده از گلهاي نرگس است" و چنانچه با مراجعه به كتابهاي تاريخي اين شهر در مي‌يابيم كه انبوهي رويش گلهاي نرگس در اين شهر بقدري زياد بوده كه از پشت بامهاي خانه‌هاي شهر براحتي رنگي يكپارچه و طلايي قابل مشاهده بوده و از فاصله چند كيلومتري بهبهان بوي عطرآگين نرگس قابل استشمام بوده است.
قدمت نرگس زار بهبهان به قبل از ميلاد مسيح برمي‌گردد كه مساحت آن تا ۷۰۰هكتار بوده كه از فلكه بيدبلند فعلي تا تنگ تكاب و حتي منطقه كردستان اين شهرستان گسترده بوده اما اين نرگس زار بتدريج محدود شده و در حدود ۳۵ تا ۴۰سال پيش بخش وسيعي از زمين‌هاي اين گلزار با مكانيزه شدن كشاورزي از بين رفته است.
رييس اداره منابع طبيعي بهبهان در گفت وگو با خبرگزاري جمهوري اسلامي اظهارداشت: تاكنون نرگس معمولي يا شهلا به ميزان ۶۰تا ۷۰درصد، نرگس پرپر به ميزان ۲۰تا ۳۰درصد، نرگس مشكين يا مسكين به ميزان ۱۰درصد در نرگس زار بهبهان شناسايي شده است.
"حميد بيات" اظهار داشت: ميزان توليد گل نرگس در اين نرگس زار بطور متوسط ساليانه تقريبا دو ميليون شاخه گل بوده و اشتغال زايي آن حدود پنج نيروي اشتغال دايم و حدود ۲۵نفر در روزهاي ايام گلدهي است.
وي با اشاره به اين كه زمان گلدهي نرگس زار از ۱۵آذرماه تا ۱۵بهمن ماه است گفت: از سال ۶۱به بعد همه ساله از طريق اداره كل منابع طبيعي خوزستان و از طريق درج آگهي در قالب نگهداري و بهره برداري يكساله در رسانه‌هاي گروهي به بخش خصوصي واگذار و تمامي درآمد آن به حساب خزانه كل واريز مي‌گردد.
بيات افزود:هم اكنون طرحي در دست تدوين است كه با همكاري ساير ارگانهاي مربوطه همچون دانشكده منابع طبيعي ، جهاد كشاورزي ، ميراث فرهنگي و اداره كل منابع طبيعي، عمليات بهسازي و بهره‌وري به صورت علمي و فني و نيز معرفي نرگس زار بعنوان يكي از عوامل مهم گردشگري و جلب گردشگران داخلي و خارجي مورد توجه و عنايت ويژه قرار گيرد.
وي گفت:راه‌اندازي صنايع جانبي همچون كارخانجات بسته‌بندي ، عرق‌گيري ، و توليد عطر نيز بخشي از برنامه‌هاي در دست مطالعه است.
رييس اداره منابع طبيعي بهبهان همچنين اظهارداشت: نخستين جشنواره برداشت گل نرگس بهبهان بزودي با همكاري فرمانداري بهبهان و ساير ادارات و نيز به همت منابع طبيعي اين شهرستان و با هدف معرفي قابليتهاي بالقوه بهبهان بعنوان يكي از نقاط مهم و زيستگاه عمده گل نرگس در كشور برگزار خواهد شد.
وي استفاده علمي و كارشناسي در جهت بهره‌برداري بيشتر و بهتر از نرگس زار ، شناسايي و معرفي گل نرگس بمنظور ارتقاي سطح قابل كشت، فعال‌سازي بخش خصوصي در رابطه با توليد گل و پياز ، اشتغال زايي و رونق اقتصادي و برنامه‌ريزي اصولي و نيز استفاده از تمامي امكانات و روشهاي عمل آوري بهينه و صادرات گل نرگس بهبهان به بازارهاي داخلي و خارجي را از اهداف و برنامه‌هاي آتي عنوان كرد.ك/۴