برگرفته از وبلاگ عزاداری سنتی بوشهر

مسجد ابوطالب (شکری)

مسجد سیدالشهداء (مسجد نو سابق)
این مسجد در محله‌ی شنبدی قرار دارد. قدمت این مسجد به 340 سال پیش برمی‌گردد (براساس روایت و گفته‌های اهالی شنبدی) که گفته می‌شود فردی به نام ”شنبه‌بن‌صالح‌آل‌عصفور” که فردی عرب و اهل کشور مصر بوده ، چون فردی انقلابی و شیعه بوده با خانواده از کشور مصر مهاجرت کرده و به بحرین می‌رود ( مهاجرت وی به این دلیل بوده که در کشور مصر جهت انجام تبلیغات اسلامی برای او و خانواده‌اش جای مناسبی نبوده و فشار دولت‌مردان آن زمان، او را به ترک از دیار خود وادار می‌نماید )و بعد از مدتی این دیار را هم نیز ترک گفته و به همراه خانواده وارد کشور ایران ( و در نهایت بندر بوشهر) می‌شود و در همین محله‌ی کنونی (کوی شنبدی) اقامت می‌کند.
گفته می‌شود دراین محل درختان فراوانی وجود داشته است از جمله درخت کُنار ( کُنار یک نوع میوه درختی‌ست که بیشتر در جاهای گرمسیر رشد می کند که این میوه از نظر اندازه انواع مختلف دارد) و مرحوم آل‌عصفور با کمک اهالی محل و با مخارج خود تعدادی از این درختان را قطع کرده و در جای صاف وهموار شده مسجد کوچکی را بنا می کند و چون مسجد نو سازی در آن زمان بوده به اسم مسجد نو نام گذاری می‌شود.
بعدها به پاس قدردانی از وی اسم محل هم بر گرفته از اسم وی نام گذاری می شود واز آن زمان تا به حال اسم محل به نام ”کوی شنبدی”معروف است.(اسم محل منسوب به طایفه‌ی شنبدی می باشد.)
(محله‌ی شنبدی از قدیمی‌ترین ناحیه‌ی در میان دیگر محلات ناحیه‌ی مرکزی به شمار می‌رود. ((بر گرفته از کتاب سنگستان (2) نوشته عبدالحسین احمدی ریشهری ص 66))
محله‌ی شنبدی دارای بناهای تاریخی فراوانی‌ست که می‌توان به عمارت حاج رئیس، باشگاه ملوان، مدرسه گلستان ((یک دبستان قدیمی))، کلیسای ارامنه، زیارتگاه عباسعلی و..... اشاره کرد که هر کدام جاهای دیدنی برای افراد غیر بومی و مسافران خارجی به شمار می‌رود. در اوایل انقلاب اسم مسجد به نام ”سید الشهدا” تغییر نام پیدا می کند.
سال ها بعد یعنی در زمان مرحوم ”سید محمد رضا کازرونی” تعدادی زمین در اطراف مسجد خریداری می‌شود و این مکان بزرگتر می شود و شکل امروزی را به خود می گیرد.(تاریخ خریداری زمین ها وساخت این مکان به روایت بزرگان محله‌ی شنبدی به سال‌های 127- 1270هجری شمسی بر می‌گردد ) بعد از فوت مرحوم سید محمد رضا کازرونی این مکان به همان حالت باقی مانده است و فقط در 50سال پیش یک بار باز سازی جزیی شده است ویک بار دیگر یعنی در سال 1370ه.ش به طور کلی ولی با همان سبک قدیم بازسازی می‌گردد. ((ستون‌های این مسجد همان ستون‌های گذشته می باشد و هیچ گونه تخریبی در آن صورت نگرفته است.)) بازسازی می گردد. در مورد صحن یا ”بره” این مسجد گفته می‌شود که در آن زمان ها شخصی روحانی به نام مرحوم ”روف” زمینی را داشته که آن را وقف مسجد می‌کند واز آن به بعد این مکان می‌شود صحنی برای انجام مراسم عزاداری سنتی که در سال 1380 ه.ش این مکان به طور کامل بازسازی شده و به صورت امروزی در می آید .صحن این مسجد از بزرگترین صحن های بندر بوشهر می باشد و از نظر زیبایی در نوع خود بی نظیر است.
سیاه پوشی این مکان در نوع خود بی نظیر است و از قدیم تا به حال به عهده‌ی اهالی محل بوده که با خود روح عزاداری را در این مکان جای می گذارند.
[صحن یا در زبان محلی ”بره” به جایی گفته می شود که عزاداران به شکل دایره وار (سینه زنی سنتی) عزاداری می‌پردازند.]:
کلید این مسجد در دست بزرگانی چون مرحوم حاج کاظم خوشابی، مرحوم حاج رضا خوشابی، مرحوم سیداسماعیل امازاده‌ای، مرحوم سید امیر امامزاده‌ای مرحوم حاج کاظم خوشابی
مرحوم سید اسماعیل امامزاده ای،مرحوم بنکول (عموی مرحوم عبدالقاسم بنکول نوحه خوان شنبدی که گفته می‌شود در زمان کلیدداری مرحوم سید امیر امامزاده‌ای به دلایلی چند ماهی کلید این مسجد در دست مرحوم بنکول بوده است)، مرحوم عبدالمجید درخشانیان، مرحوم حاج اسماعیل شکیبازاده (ایشان از اول انقلاب اسلامی به عنوان بانی این مسجد بوده است که در سال 1384 ه.ش دار فانی را وداع گفت، روحش شاد باد) و بعد از ایشان کلید این مسجد در دست آقای حاج رحمان مظلوم‌زاده جای می‌گیرد.
صحن این مسجد نوحه‌خوانان بی‌شماری را در دل خود جای داده است که می‌توان از مرحوم ناخدا عباس دریانورد، مرحوم محمد‌شریفیان، مرحوم جعفر بخار، مرحوم علیباش خرمائی(پدر آهنگ‌ساز خوب این دیار جناب آقای عبدالحسین خرمائی)، مرحوم عبدالقاسم بنکول، علی دشتی، داریوش ماهینی، باقر آرامی ( آقایان علی دشتی، داریوش ماهینی و باقر آرامی سه تن از پیشکسوتان عرصه نوحه‌خوانی بوشهر می‌باشند که هر کدام در نوع خود بی‌نظیر بوده و هستند که برای پی‌بردن به زندگی این عزیزان می‌توان به کتاب نغمه‌سرایان نوشته عبدا... لاوری‌فرد مراجعه کرده و اگر خداوند عمری به ما داد در شماره‌های بعدی این هفته‌نامه در مورد تک‌تک پیشکسوتان بندر بوشهر در عرصه نوحه‌خوانی برای شما خواننده‌های گرامی مطالبی را روی کاغذ خواهم آورد انشاا...)، آقای محمد‌زاده، امیر کردی‌زاده(فرزند بزرگ نوحه‌خوان خوش صدای بوشهری مرحوم جهانبخش کردی‌زاده) و در حال حاضر هم آقای امیر گوهر‌شناس به‌ عنوان نوحه‌خوان رسمی این محل می‌باشد که حدود 9 سال به این امر در این مکان پرداخته و انشاا... این راه بزرگ را ادامه خواهد داد.
از مراسم‌ دیدنی و مذهبی این مسجد، مراسم روز تاسوعای حسینی‌ست که اهالی محل و عزاداران حسینی با روی دست گرفتن حجله‌ی قاسم، گهواره‌ی علی اصغر، حجله‌‌ی علی اکبر و دیگر نمادهای کربلا با غنچه‌های گل به همراه نواختن موزیک در روز تاسوعای حسینی از درِ مسجد تا میدان انقلاب با پای پیاده همراهی می‌کنند که این مراسم به همراه خواندن ذکر و مصیبت اهل بیت کربلا صورت می‌گیرد. این مراسم از ده‌ها سال پیش تا به امروز انجام شود و ان‌شاا... در آینده هم برای نسل بعد اجرا خواهد شد.

حسینیه زیارتی واقع در محله‌ی جبری می باشد. تأسیس این مکان بر می‌گردد به سال 1280 هجری قمری مطابق با سال 1238 هجری شمسی .
خود محله ی جبری به سه قسمت تقسیم می شود که این حسینیه در شمال این محل واقع شده است. به گفته‌ی قدیمی‌های محل و رؤیت شواهد، حدود 150 سال قبل عده ای از روستای زیارت ساحلی از توابع شهرستان دشتی به دلیل شغل دریانوردی وارد بندر بوشهر شده اند و در همین محل امروز ساکن می گردند. محله ی جبری یکی از محلات نزدیک به دریاو اداره بندر بوده و در حال حاضر هم دارای اسکله ی صیادی می باشد و بعدها به دستور شخصی بنام مرحوم مشهدی علی و با همکاری استاد حسین بنّا و مرحوم زائر غلام و مرحوم حاج یوسف زیارت‌زاده این حسینیه را بنا می‌کنند و نام آن را نیز برگرفته از روستا‌ی خود پایه‌گذاری می‌کنند و از آن به بعد این حسینیه بنام زیارتی نام گذاری می‌شود.(به نقل از قدیمی های محل)
این حسینیه یک بار تخریب گردیده (حدود15 سال قبل) و به صورت امروز در آمده است.
صحن این حسینیه درسال 1325 ه.ش توسط استاد محمد بنیاد ساخته می‌شود (زمین وخانه‌های اطراف از اموال محمد بنیاد بوده است که بعدها به صحن تبدیل می‌شوند)این صحن تا به امروز 3 بار باز سازی شده است که هر بار مساحت آن بزرگتر می‌شود و بالاخره در سال 1376 ه.ش به یک صحن بزرگی تبدیل می شود و امروزه جای بزرگی برای اجرای مراسم عزاداری سنتی می‌باشد که از نظر کاشی‌کاری شاید بتوان گفت یکی از زیباترین صحن‌های بندر بوشهر به حساب بیاید. البته در بندر بوشهر صحن‌های بزرگتر و زیباتری هم وجود دارد ولی از نظر کاشی‌کاری روی دیوارها این حسینیه در نوع خود بی‌نظیر است.
توجه: (صحن یا در زبان محلی بوشهر بره، به جایی گفته می‌شود که عزاداران به صورت دایره‌وار یا همان مراسم عزاداری سنتی بندر بوشهر به امر عزادار می‌پردازند.)
از کلید‌داران این حسینیه می‌توان از مرحوم مشهدی علی اسماعیل مشهدی علی، اسماعیل کربلایی اکبر،کربلائی حبیب قهرآشتی، کربلائی عبدالرضا نجاتی ،مشهدی محمد مشایخی، مشهدی عباس درخشانیان و در حال حاضر هم جناب آقای حاج مهدی یوسفی به عنوان کلیددار (بانی)این مکان می باشد که از خداوند برای ایشان و دیگر عزیزان این حسینیه طول عمر باعزت را از خداوند خواستار هستیم.
صحن این حسینیه نوحه خوانان بزرگی را در دل خود جای داده است که میتوان از ناخدا عباس دریانورد، محمد آشپز، کربلائی عبدالرضا نجاتی، محمد شریفیان، حسینعلی حیدر پور (ایشان با تمام خستگی و نابینائی چشم و پیری سن هنوز هم در ایام اربعین حسینی برای یک شب هم که شده به امر نوحه خوانی می پردازد)، احمد شناگر، احمد جزیره ای، ابراهیم ارزنده، خدر باغملائی، رضاصفائی (یکی از نوحه خوانان قدیمی و پیشکسوت بندر بوشهر می‌باشد که در حال حاضر هم با تمام خستگی و پیری سن هنوز برای اهل بیت عصمت و طهارت با صدای رسای خود، برای عزاداران نوحه‌خوانی می‌کند برای ایشان و دیگر پیشکسوتان عرصه نوحه‌خوانی بندر بوشهر که متاسفانه برخی‌ها در بعضی از مجالس آنها را فراموش کرده‌اند و دیگر یادی از آنها نمی‌کنند از خداوند سبحان طول عمر با عزت را خواستار هستیم) و حاج ابراهیم ملاح‌زاده (وی از سال 1358ه.ش تا به حال به عنوان نوحه خوان رسمی این محل بوده است، ایشان یکی از نوحه‌خوانان خوش صدا و خوش تکنیک از لحاظ استواری کار در امر نوحه‌خوانی در این استان می‌باشد، وی تسلط کامل بر روی مراسم عزاداری سنتی را دارا می باشدکه شاید بهتر است بگویم یکی از مداحان خوب از نظر اجرای آهنگ (قدیم وجدید) می‌باشد و آهنگ‌ها را روان اجرا می‌کند و سینه‌زن خیلی زود می‌تواند شعر وآهنگ را یاد بگیرد. جوانان بوشهری با صدای او دلگرم شده و سینه‌های خود را همانند سرخی آتش می‌کنند. ان شاالله صدای گرم ایشان اول برای اهل بیت (ع) و دوم برای مردم خون گرم این بندر باقی بماند و خداوند ایشان را حفظ کند، مرواتون همه ساله)
جا دارد از افرادی که در این حسینیه به نحوی خدمت کرده‌اند یادی کرده باشم:
از مسئولین سینه زنی (افرادی که صفحه‌های مراسم عزاداری را درست می‌کنند) می توان از آقایان مرحوم زائر غلام زائر احمد،زائر علی ملاح‌زاد ه،حاج موسی مظلوم‌زاده، حاج حسن شریفیان و در حال حاضر هم آقای مشهدی عبدالرسول بنیاد نام برد.
از مسئولین سنج ودمام زنی (کسی یا کسانی که رهبری مراسم اجرای سنج و دمام را بر عهده دارند) می‌توان از آقای مرحوم استاد محمد بنیاد، مرحوم استاد عبدالله بنیاد، مرحوم علی خان کبابی‌زاده و در حال حاضر هم آقای کربلائی عبدالرضا مظلوم‌زاده نام برد.
حسینیه زیارتی در دل خود نوحه خوانان و شاعران خوبی چون محمد فتوت را پرورش داده است، این حسینیه جزء آن دسته حسینیه‌هائی است که در این بندر زبان‌زد عام و خاص بوده و هست و ان شاءالله با کمک اهالی محل باقی خواهد ماند.

مسجددهدشتی)این مسجد واقع در محله‌ی دهدشتی می‌باشد، قدمت این مسجد برمی‌گردد به 200 سال قبل که چنین حکایت می‌کنند که در آن زمان پیرزنی از شهرستان دهدشت بهبهان به همراه شوهرش که یکی از تاجرهای زمان خود بوده است وارد این بندر، می‌شوند و در قسمتی از این بندر خانه‌ای بنا می‌کنند.
بعد از مدت‌ها زندگی در بندر بوشهر آن پیرزن زمینی را تهیه کرده و آن را تبدیل به یک مسجد می‌کند و چون وی از شهرستان "دهدشت" آمده بود این مسجد و محل را برگرفته از شهرستان خود نام‌گذاری کرده و از آن زمان محل و مسجد به نام "دهدشتی" نام‌گذاری می‌شود.
در مورد تغییرات درونی این مسجد گفته می‌شود که 2 الی 3 بار این مکان را تغییر اساسی داده‌اند، تا به امروز هم که مشاهده می‌شود این مسجد به طور کلی زمین خورده و از ریشه در حال بازسازی می‌باشد و گفته می‌شود که به همان سبک معماری قدیم ولی با مصالح جدید بازسازی خواهد شد. کلیدداری این مسجد باارزش به عهده‌ی عزیزان زیادی بوده است که می‌توان از بزرگانی چون مرحوم حاج محمدحسن نیور (وی یکی از تاجران خوب زمان خود بوده است)، مرحوم حاج علیرضا مصلحیان (روایت می‌کنند ایشان از سن 14 سالگی کلیددار این مسجد بوده و حدود 80 سال خدمت‌گزار اهل‌بیت بوده و در تاریخ 27/6/1349 هجری شمسی دار فانی را وداع گفته است)، مرحوم حاج اسماعیل مصلحیان (وی تا سال 1354 هجری شمسی بانی و خدمت‌گذار اهل‌بیت بوده است)، مرحوم حاج یوسف فرهادی (ایشان در سال 1373 هجری شمسی به رحمت ایزدی پیوسته است) و بعد از مرحوم فرهادی اداره‌ی این مسجد واگذار می‌شود به آقای حمید خیرخواهی و هیأت امناء این محل و تا به امروز هم به کمک این افراد عاشق اهل بیت اداره می‌شود.
صحن این مسجد، نوحه‌خوانان بی‌شماری را در دل خود جای داده است که می‌توان از مرحوم علیباش خرمایی، مرحوم کربلایی حبیب سرخوان، مرحوم احمد زبردست، مرحوم سیدماندنی هاشمی، مرحوم جهانبخش کردی‌زاده (بخشی) (مرحوم بخشی از سال 1337 هـ . ش تا سال 1356 هـ . ش نوحه‌خوان این مسجد بوده است) و حاج مصطفی گراشی (گراشی از سال 1356نوحه‌خوان این مسجد گردید) نام برد. در حال حاضر هم حاج مصطفی گراشی، نوحه‌خوان این محل می‌باشد. در ضمن صحن فعلی این مسجد که عزاداران حسینی در آن به عزاداری می‌پردازند در اوایل سال 1361 هـ . ش درست شده است و تا به حال هم هیچ گونه تغییری در این صحن صورت نگرفته است، فقط در سال‌های اخیر سرامیک کف آن عوض شده است.
توجه: صحن یا در زبان محلی بوشهر "بِره" به جایی گفته می‌شود که عزاداران به صورت دایره‌وار در آن به عزاداری می‌پردازند.
مسجد دهدشتی یکی از مساجد تاریخی و قدیمی این بندر می‌باشد که نام این مسجد از قدیم تا به حال در دل تمام آدم‌های این بندر جای کرده است. صدای نوحه‌خوانان این محل برای این بندر مایه‌ی افتخار و غرور می‌باشد.
هر زمان که از کوچه پس کوچه‌های این مسجد گذری می‌کنم، صدای مرحوم جهانبخش کردی زاده و حاج مصطفی گراشی در گوشم طنین‌انداز می‌شود. از طرف خودم برای تمام خدمت‌گزاران اهل‌بیت به خصوص اهالی مسجد دهدشتی از خداوند سبحان طول عمر با عزت را خواستار می‌باشم.

مسجد حضرت ابوطالب «مسجد شکری قدیم») 
قدمت این مسجد به بیش از صد سال می‌رسد. مسجد‌ی را که امروزه با نام مسجد ابوطالب می‌شناسید یکی از قدیمی‌ترین مساجد محله‌ی شکری می‌باشد که به درستی معلوم نمی‌باشد که چه کسی یا کسانی آن را بنا کرده‌اند. (بنای اولیه آن درست معلوم نمی‌باشد)
در سال 1318 ه.ش مرحوم مشهدی رضا ستمگوی برای ثبت این مکان در اداره ثبت و اسناد بندر بوشهر آن زمان پلاکی را به شماره 3155 بنام مسجد کوی شکری به ثبت می‌رساند. بعدها در سال‌های 1340 ه.ش مرحوم حاج اسماعیل احمدی شکری یک بار این مکان را بازسازی می‌کنند و این مکان به همان صورت باقی ماند تا در سال 1376 ه.ش که جناب آقای محمد صغیری با کمک جمعی از مؤمنین و خیرین محل به خصوص سه تن از بانوان کوی شکری «این سه زن در کشورهای کویت و بحرین اقامت داشته‌اند» این مکان را به طور کلی تخریب کرده و به طور امروزی که مشاهده می‌شود در می‌آورد و از همان سال هم اسم مسجد با نام "مسجد ابوطالب "نام‌گذاری می‌شود.
کلید این مکان دردست بزرگانی چون مرحوم "حاجی خضری"، مرحوم "گرگعلی دریا سفر"،‌ مرحوم "حاج خدر بارونی"، مرحوم "موسی صغیری" (بعضی از قدیمی‌های بندر بوشهر این مسجد را با نام مسجد موسی صغیری می‌شناسند»،‌ و در حال حاضر هم کلید این مسجد دردست آقای عباس غریبی می‌باشد. ان‌شاا... خداوند ایشان را در این امر بزرگ یاری کند.
در مورد صحن یا برهِ عزاداری این مسجد باید گفت که در سال 1380 ه.ش به همت چهل نفر از اهالی محترم و خیردوست کوی شکری زمینی روبروی مسجد خریداری وقف مسجد می‌شود و شب‌های عزاداری در آن مراسم سینه‌زنی برگزار می‌شود. «به نقل از عزیزانی که گفته‌اند اهالی به توصیه‌ی حضرت آیت‌الله سیّد مصطفی حسینی قصد دارند این مکان را به یک کتابخانه بزرگ عمومی تبدیل کنند و مکانی برای عزیزان و جوانان خوب بوشهری شود.» ان‌شاا...
در مورد مراسم سینه‌زنی گفته می‌شود که در آن زمان‌ها به این سبک نبوده است و فقط در طول سال یک شب و آن هم شب بیست و نهم ماه صفر (شهادت امام رضا‌(ع)) بوده است اما کم‌کم شرایط فرق می‌کند و مراسم عزاداری از یک شب به چند شب تبدیل می‌شود تا جایی که نوحه خوانانی چون علی دشتی نجار،‌ مرحوم ناخدا محمد جزیره‌ای، مرحوم جهانبخش کردی‌زاده (بخشی)، مرحوم عبدالمجید حمزه‌ای و امیر گوهرشناس به امر نوحه‌خوانی می‌پردازند و حال نیز جوانی چون رسول تحمید، احسان نوروزی،‌ عبدالمحمد رمضانی، عبدالرضا رمضانی، علی‌رضا رایانی و دیگر جوانان در این امر بزرگ صحن این مسجد را با صدای خود برای عزاداران حسینی به اجرا می‌گذارند.
«در این مسجد هیچ‌گاه بین نوحه‌خوانان دوگانگی وجود نداشته است و همیشه بین نوحه‌خوان و اهالی مسجد و محل رابطه‌ی خوب برقرار بوده است،‌درب این مسجد بر روی تمام نوحه‌خوانان بوشهری باز می‌باشد تا هر نوحه‌خوانی به تواند صدای خود را برای اهل‌بیت در این مکان به اجرا بگذارد.»
گفته می‌شود زمان قبل از انقلاب یعنی در سال 57 – 1356 ه.ش زمانی که مأمورین ساواک در ایام ماه رمضان درب مساجد بندر بوشهر را با زور می‌بستند درب این مسجد با پافشاری حجت‌الاسلام شیخ محمد صداقت (امام جماعت آن زمان مسجد) باز بوده و اهالی به مراسم مذهبی و عزاداری می‌پرداختند.