درد دلی دوستانه و سراسر غمگین با همشهریان عزیز دیلمی... در پهنه 2735 کلیومتر مربع (با اندکی تفاوتهای مساحتی گوناگون ذکر شده) دیلم و دشت بزرگ لیراوی آثار اتلال و تپه های فراوان موجود است که بعضی مربوط به دوران تمدنهای قبل از اسلام ایلامیان، هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان و برخی مربوط به تمدنهای پس از اسلام یعنی دوره تمدن اسلامی تا عصر صفویه، افشاریه، زندیه و قاجاریه می باشند که هر کدام خود گویای پیشینه مهم تاریخی و شهرها و بنادر فراوانی بوده اند که اکنون شهرت و اسم و رسم گذشته خود را از دست داده و به صورت تپه های تاریخی درآمده و یا زیر خروارها خاک مدفون گردیده و تسطیح شده اند. ولی در هر صورت همگی آنها بیانگر یک مطلب مهم و یک واقعیت انکار نشدنی است که : دیلم و دشت بزرگ لیراوی وارثان تمدنهای بسیار غنی بوده که موقعیت خاص منطقه که میان کوه و دریا واقع شده موجبات بوجود آمدن شرایط ویژه و استثنایی برای ایجاد تمدنهای پرعظمت و بزرگ بوده است. علاوه بر موقعیت کوه و دریا، این ناحیه (دیلم و لیراوی) دارای رودخانه های آب شیرین بوده که در آن علاوه بر کشت دیم، کشت آبی محصولات کشاورزی نیز عمل آوری می شده است. موقعیت خاص جغرافیایی و توپولوژی منطقه، وجود استعدادهای بالقوه و بالفعل در بخشهای مختلف، شرایط ویژه بندری و تجاری، بازرگانی و برخی دیگر از علل و عوامل مطلوب جهت ایجاد، بسط و گسترش جمعیت نشینی در قالب دسته، طوایف و ... سبب گردیده بود که این خطه از جنوب امپراتوری بزرگ ایران موجب توجه گروه، دسته ها و قبایل متعدد داخلی و برخی از کشورهای خارجی باشد. به همین دلیل در برهه هایی از تاریخ، سرزمین ابا و اجدادیمان دیلم دستغوش تغییرات و حوادث گوناگون تاریخی گردید. به هر حال پیشنیه تاریخی درخشان و پرعظمت منطـقه دیلـم و دشت بـزرگ لیـراوی بـر هیچ تاریخ نویس، تاریخ دوست و پژوهشگر تاریخی و باستانی و همشهریان عزیزمان پوشیده نیست... اما: سؤال: علل و عوامل افول و اضمحلال تمدنهای تاریخی دیارمان و قرار گرفتن در ورطه و سراشیبی سقوط و عقب ماندگی چه بود؟ سؤال: آیا بسنده نمودن به گذشته پرعظمت تاریخی دیارمان دیلم برای به خود بالیدن در دنیا و عصر جدید کافی است؟ آیا می توان فقط و فقط به مباحث نظری، تاریخی و باستانی دیارمان دلخوش کرد و احیای مجدد آن را در دل، جان و سر نداشته باشیم؟ آیا با ابراز جملات در خورتحسین از گذشته تاریخی دیارمان می توان سراسر ضعفها، کاستیها، کمبودها، عقب ماندگیهای بی نهایت آن را از یاد بُرد؟ سؤال: چه کس یا چه کسانی مسبب این وضعیت نابسامان کنونی هستند؟آیا مقصر تام و تمام دانستن مسئولین فعلی و قبلی می تواند پاسخی قابل قبل از تمامی بدبختی های حال و گذشته امان باشد؟ سؤال: اصولاً نقش و جایگاه مردم و شهروندان شهرستان دیلم در بوجود آمدن وضعیت نامناسب و نامطلوب فعلی چیست؟ و آیا می توان شهروندان را نیز در بوجودآمدن ضعفها و کاستیها و کمبودها مقصر دانست؟ سؤال: آیا جمله معروف و روایت مذهبی ائمه اطهار « هر ملتی سزاور همان حکومت و همان مسئولینی است که اکنون دارند.» در مورد شهرستان ما دیلم نیز مصداق دارد؟ و بالاخره : سوال : چه کس یا چه کسانی باید دیلم را از وضعیت بسیار نامساعد و نابسامان کنونی خارج سازند؟ دیلم به دستان، بازوان، اندیشه ها، عقلها و خردهای جمعی چه کسانی راه سعادت و بهروزی و قرار گرفتن در مسیر توسعه، پیشرفت و آبادانی را پیدا خواهد کرد؟؟