بیست و دوم اسفند 1386

نگاهی به برخی اثار تاریخی استان بوشهر

آثار باستاني بوشهر

 در اين شهر, آثار تاريخي متعددي وجود دارد كه مهمترين و معروفترين آنها, عبارتند از: بازار قديم, تَل ارامنه نزديك بازار قديم, ساختمان مدرسه سعادت, كليساي ارامنه گريكوري, كليساي مسيح مقدس, ساختمان اميريه سابق (شهرداري سابق) آب انبار قوام, مسجد جامع, ساختمان استانداري سابق (و پيش از آن مقر ژنرال كنسول انگليس), ساختمان گمرك(چهار برج), ساختمان عظيم و نيمه مخروبه مَلِك (ملك التجار) در بهمني, عمارت دريابيگي (محل سابق كارخانه يخسازي و برق) نزديك جفره و عمارت ژرمني (مقر سابق فرماندهي انگليس كه اشتباهاً آن را ژرمني مىنامند) و عمارت سبز آباد.

مسجد امام حسن مجتبی‌(ع) (سیاهگلاسابق)
این مسجد واقع در محله‌ی جبری می‌باشد. قدمت این مسجد به 150 سال می‌رسد (براساس گفته‌های بزرگان محل ) . گفته می‌شود در آن زمان‌ افرادی از شهرستان خورموج و روستاهای اطراف مانند کُردو وارد بندر بوشهر می‌شوند و در این قسمت محله‌ی جبری ساکن می‌شوند. این افراد از نظر رنگ پوست کمی سیاه بودند و حرفه اصلی این افراد دریانوردی بوده است.
این افراد همیشه در هر کاری به صورت دسته‌جمعی حرکت می‌کردند و به همین دلیل، این محل را به نام محله‌ی "سیاهگلا" نام‌گذاری کرده‌اند، [افرادی مهاجر و سیاه‌پوست که به صورت گروهی حرکت می‌کردند] و مسجدی هم که بعدها در این محل ساخته می‌شود به نام مسجد "سیاهگلا" شناخته می‌شود، البته باید گفت که از همان زمان تأسیس، مسجد به نام "امام حسن مجتبی" بوده است ولی چون در محله‌ی سیاهگلا بوده برای اهالی بوشهر هم با نام محل شناخته شده است.
از کلیدداران و سازندگان این مسجد می‌توان به حاج حیدر دشتی به عنوان بنیانگذار این مسجد و پسرش حاج غلام علی دشتی اشاره کرد و بعد از این بزرگواران می‌توان از مرحوم حاج علی‌اکبر گُنبدی، مرحوم حاج حسین اُفسی (معروف به جماتی ـ ایشان 50 سال به عنوان کلیددار این مکان بوده است) ‌و بعد از فوت ایشان یعنی در سال 1376 ه.ش کلید این مسجد در دست آقای محمد خوردبین جای می‌گیرد که برای ایشان از خداوند منان خواستار طول عمر باعظمت هستیم.  
در مورد بازسازی این مسجد گفته می‌شود که 2 بار به طور کلی تخریب گردیده و از نو ساخته شده است که می‌توان به سال 1335 ه.ش اشاره کرد و بار دوم هم در سال 1364 ه.ش که به طور کامل تخریب گردیده و از نو ساخته شده است.
صحن این مسجد هم در همان سال‌های اولیه ساخته شده است و در سال 1364 ه.ش کامل‌تر شده و به صورت امروزی که مشاهده می‌شود در می‌آید.
صحن این مسجد نوحه‌خوانان بی‌شماری را در دل خود جای داده است که می‌توان از کرم غریبی،‌ مهدی زبردست، مندلی کشتکار، غلامرضا بهی، جواد دشتیان، مرحوم احمد پژنگ، علی نیک‌زاد،‌ مرحوم صادق ملاح و از سال 1383 ه.ش آقای حبیب چاه شوری به عنوان نوحه‌خوان رسمی این مسجد نام برد. در این مسجد هم مانند اکثر مساجد دیگر بندر بوشهر مراسم مختلف مانند تعزیه طایفه بنی‌اسد و ... انجام می‌شود.                                                                                   

 

خانه و موزه شهيد رئيسعلي دلواري

خانه و موزه شهيد رئيسعلی دلواری در شهر دلوار به فاصله 45 كيلومتری جنوب بوشهر واقع گرديده است . دلوار مركز بخش ساحلی تنگستان و زادگاه رئيسعلی می باشد . مبارزات شهيد رئيسعلی دلواری بر عليه تجاوز انگليس به بوشهر در بيش از 80 سال پيش ، خاطره ای بس شگرف و فراموش نشدنی در ذهن مردم منطقه بر جای گذاشته است.

                                      

  امامزاده عبدالمهيمن

مقبره اين امامزاده در محله امامزاده بوشهر واقع است.گنبد آن خشخاشي هشت ترك و اندود با گچ،و رواق در چهار طرف به صورت ايوان مي باشد كه حكايت از گنبد سازي دوران قاجاريه مي نمايد.به استناد نوشته لوحه نصب شده به رواق داخلي آن،امامزاده از اعقاب حضرت عباس بن علي بن ابي طالب (ع) مي باشد.وي سيدي فقيه و پاك سيرت بود كه به زمان خلافت هارون الرشيد،پس از مسافرت به كشور مصر،در بوشهر ساكن و به سال 312 هـ .ق فوت نموده است.بناي قديمي اين آرامگاه در اثر زلزله به كلي خراب شده و حدود يك سده پيش تجديد بنا گرديده است.

                            

گنبد سليمان بن علي

در كنار جاده ديلم و تقريبا در خارج شهر گنبدي عظيم با سطح پلكاني و كاشيكاري به رنگ آبي تيره قرار دارد كه به گنبد سليمان بن علي معروف مي باشد.سبك ساختمان گنبد ،جلوه اي از معماري قديمي سواحل خليج فارس دارد و مشابه گنبد دانيال نبي در شوش و متاثر از سبك معماري معبد سازي هندي است.مردم محل معتقدند كه سليمان بن علي از اولاد حضرت زين العابدين امام سجاد (ع) مي باشد.

 تل گنبد

در شمال شرقي گناوه بقاياي اطلال قديمي وجود دارد كه به نام تل گنبد مشهور است و بقاياي عمارتي به چشم مي خورد كه آثار پي چهار طاقي قديمي در آن جلوه گر است و آثار غرفه هايي به طول و عرض شش در پنج متر آشكار مي باشد . ظاهرا به نظر مي آيد كه به علت ارتفاي نسبي تپه ، معبد يا آتشكده بوده است زيرا نوع ديوار سازي ، مصالح ساختماني و موقعيت بنا سبك ساختماني آتشكده هاي ساساني در جنوب فارس و از جمله فيروزآباد را به بيننده القا مي كند.

توديو

اين غار در كنار جاده گناوه ديلم و در صخر ه اي كه 82 متر عرض دارد واقع شده است . به گوش بوميان ( توديو ) يعني خانه ديو خوانده مي شود . براي رسيدن به غار لازم است كه صخره را دور زده و از پشت وارد آن شد . غار داراي حفره اي به طول 40/3 سانتي متر و عرض 60/1 سانتي متر است . دالان اصلي غار با طول 5 متر به عرض 5/2 متر داراي چهار طاق مي باشد. طاق  اول با گودي 2 متر و عرض 5/1 متر  و ارتفاع 80/1 متر و طاق دوم با عرض 2 متر ،طول 60/1  متر و ارتفاع 80/1 متر است  و با تشابه تقريبي اندازه ها به مصنوعي بودن آن مي توان پي برد.

جنس غار از نوع سنگ رسوبي است و در آخر دريچه ديده باني به طول 55/2 متر و پهناي 80/1 متر را به ديدن منظره زيباي خليج فارس دعوت مي كند، ارتفاع دهانه غار با سطح پائين صخره 5/5 متر مي باشد.

بوميان در اين باورند كه غار در گذشته پناهگاه دو ديو بوده و با كشتن ديوي كه درغار خوابيده بود،ديو دوم كه براي شكار به بيرون از غار رفته بود از ماجرا خبردار شده و مي گريزد و با رفتن خود،به كابوس وحشتناك ديو ها پايان مي بخشد.

كلات موند

در دامنه كوه مند در فاصله 30 كيلومتري خورموج در جنوب روستاي حيدري و در ارتفاعات سنگي مشرف به بستر قديمي رودخانه سيلابي ،آثار حجاري هايي در دل صخره اي بلند وجود دارد. نماي خارجي معبد كلات عبارت است از يك سكوي اصلي با سقف قوسي شكل و دو مدخل ديگر و ده حفره به شكل روزنه هايي در طرفين سكوي اصلي كه به منزله نورگيرها يا پنجره  رواق هاي اصلي معبد مي باشد.به نظر مي رسد قسمت مياني ،مكان جلوس كاهنان يا مقربان و انجام مراسم مخصوص مذهبي بوده است.نكته قابل توجه در معبد كلات وجود چاههاي متعدد در اتاق هاي پائيني است كه به نظر مي رسد جهت دفن اموات يا نگهداري استخوان آن ها حفر شده است .

آب انبار قوام

ساختمان آب انبار قوام در محوطه بازي در جانب غربي شهر بوشهر(كنار دريا)قرار گرفته و مربوط به يكصدو پنجاه سال قبل مي باشد كه با مصالح محلي در زمان قاجاريه ساخته شده است . اسكلت اصلي و طاق آن از سنگ هاي رسوبي خيلي مقاوم با سه دهانه ستون بندي به وسيله چهار طاق پوشيده شده ، دو متر از آب انبار خارج از زمين و 60/2 متر در داخل زمين قرار دارد . داخل آب انبار با پوشش ساروج بسيار مقاوم ساخته شده است . در نماي خارجي به فاصله معيني پنجره هايي به ابعاد 90/120 تعبيه شده است . در حال حاضر از اين آب انبار بعنوان چاي خانه سنتي استفاده مي شود .

بندر سي نيز (شي نيز )

آثار خرابه هاي سي نيز قديم در دامنه هاي ارتفاعات تپه مانند ، نزديك خور امام حسن و در حدود 20 كيلومتري بندر ديلم واقع است. تا سال 321 هـ ق كه آغاز قيام قرمطيان است بندري آباد و پر رونق بوده است ، در اين قرمطيان آن را ويران كردند . در  سي نيز قديم اطلال آكنده از سنگ ، ملاط گچ و سنگ هاي دريايي ، حصار خانه ها ، آب انبار ، چاه ، آب ريز و گرمابه كه بر روي هم انباشته شده اند وجود دارد .

مسجد بردستان

مسجد بردستان بر روي تپه اي در كنار روستاي بردستان از توابع شهرستان دير واقع شده است . اين مسجد از يك عمارت مربع مستطيل با يك مدخل كوچك و شبستان وسيع تشكيل شده است ، شبستان براي روشنايي و هواگيري، فضاهاي درگاه مانندي دارد كه از داخل و خارج با گچ بر هاي زيبايي تزيين شده اند .بر فراز شبستان ، بادگيري به سبك معمول در جنوب ايران ساخته شده است كه خنكي و مطلوبيت هواي درون شبستان را تامين مي كند . اين مسجد در سال 1273 هـ ق توسط حيدر ان دشتي تعمير شده است . كتيبه اي در درون يكي از اتاق هاي مسجد وجود دارد كه تاريخ تعمير آن در سال 852 هجري نشان مي دهد و گمان مي رود از بناهاي قرون اوليه اسلامي باشد .

 كليساي مسيح مقدس

اين كليسا در شهر بوشهر قرار دارد و نمونه بسيار جالبي از صنعت معمار ايران است . تمام پنجر ه هاي آن داراي شيشه هاي الوان ايراني است .

چشمه هاي آب گرم

چشمه آب باد اهرم چشمه آب گرم مير احمد واقع در جاده خورموج چشمه آب گرم دالكي (دهستان دالكي) .

عمارت ملک و پارک ساحلی آب شیرین کن

مجموعه ساختمان های عمارت ملک در حدود 100 سال قدمت دارد ودر نزدیکی میدان بهمنی شهرستان بوشهر قرارگرفته است. مساحت زیربنای آن 4000 متر مربع بوده و در دوره قاجاریه توسط معماران فرانسوی با مصالح محلی احداث شده و درب و پنجره آن زیر نظر مهندسین فرانسوی ساخته شده است. عمارت متعلق به یکی از ثروتمندان بوشهر به نام محمد مهدی ملک التجاره بوده است این کاخ توسط متجاوزین انگلیس اشغال شده و به صورت مقر نظامی آن ها در آمد. آن ها بعد از سال ها استقرار در این کاخ با ورشکست شدن ملک التجار(صاحب اصلی کاخ) لوازم نفیس آن را با قیمت کم خریداری کرده و با خود بردند. در اواخرسلطنت رضا شاه این عمارت که خوابگاه نظامیان شده بوده و پس از چندین بار بازسازی رو به ویرانی نهاد و متاسفانه به خاطر وسعت زیاد هنوز مرمت نشده است.
نوع و سبک معماری از سبک ساختمان سازی دو قرن پیش سواحل خلیج فارس که به بنگله معروف است تاثیر گرفته است و دارای یک قسمت استحفاظی , بارو و شاهنشین و قسمتی به صورت چند ایوان و اتاق های مسکونی است                 .
پارک ساحلی آب شیرین کن هم  در نزدیکی عمارت ملک و روبروی دانشگاه خلیج فارس قرار دارد که خیلی با صفا و زیباست . یک قسمت از این پارک جزء منطقه نظامی است ولی با این حال  بازدید امکان پذیر است . رستوران سنتی و کافی شاپ هم در پارک موجود است و از پیتزا سمبوسه های خوشمزه پارک آب شیرین کن هم  بی نصیب نمانید . پارک آب شیرین کن  در اوایل فصل بهار از همیشه سر سبزتر و زیباتر است .

 

برگرفته از لیان ابوشهر

نوشته شده توسط علي خليجي در 20 |  لینک ثابت   •